W czasie II wojny światowej Armia Krajowa (AK) była największym w Europie podziemnym wojskiem zorganizowanym do walki z okupacją niemiecka i sowiecką. Powołano ją rozkazem Naczelnego Wodza, gen. Władysława Sikorskiego 14 lutego 1942 r. Była kontynuatorką działającej od 1939 r. Służby Zwycięstwu Polski (SZP) przekształconej następnie w Związek Walki Zbrojnej (ZWZ). Pierwszym dowódcą AK został dotychczasowy komendant główny ZWZ, gen. Stefan Rowecki „Grot”.
Do 1944 r. liczebność AK osiągnęła ponad 350 tys. żołnierzy, w tym ok. 35–40 tys. aktywnie walczących w oddziałach leśnych. Walka prowadzona przez AK była rozwijana na skalę niespotykaną w żadnym innym kraju okupowanej Europy. Wyróżniała ją ogromna różnorodność działań: wywiad, kontrwywiad, dywersja, niepodległościowa propaganda, łączność kurierska i radiowa, szkolenie kadr, legalizacja, pozyskiwanie broni, produkcja środków walki, a także obecność konspiracyjna w obozach jenieckich i obozach zagłady.
Na obszarze przedwojennego województwa kieleckiego działał Okręg Radomsko-Kielecki AK. Pierwszym komendantem okręgu został: płk dypl. Leopold Endel-Ragis. W samych Kielcach konspiracyjne komórki AK powstały w Zakładach „Społem”, na kolei, w fabrykach „Granat” i „Ludwików”. W kwietniu 1940 r. powołano specjalny pion dywersyjny pod nazwą Związek Odwetu, przekształcony później w Kierownictwo Dywersji (Kedyw). W Kielcach jego dowódcą był m.in. por. Jan Piwnik „Ponury”. W mieście grupami specjalnymi dowodzili: Marian Sołtysiak, Zbigniew Kruszelnicki i Zygmunt Firley. Na początku sierpnia 1944 r., w związku z akcją „Burza”, rozpoczęła się mobilizacja, podczas której większość członków AK z terenu Kielc znalazła się w 4. Pułku Piechoty Legionów AK z którym odbyła kampanię, m.in. w lasach przysuskich, koneckich i włoszczowskich. 19 stycznia 1945 r. w sytuacji zajęcia Polski przez okupanta sowieckiego AK została rozwiązana przez gen. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka”.
Wojewódzkie obchody Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej odbędą się w sobotę 14 lutego o godz. 10.00 przed Pomnikiem Armii Krajowej w Kielcach.
Program uroczystości:
- wciągnięcie flagi narodowej na maszt, odegranie hymnu,
- wystąpienie Wojewody Świętokrzyskiego,
- modlitwa za żołnierzy Armii Krajowej,
- apel pamięci,
- salwa honorowa,
- ceremonia złożenia wieńców i wiązanek,
- Pieśń Reprezentacyjna Wojska Polskiego.
Ilustracje:
1. Pomnik Armii Krajowej w Warszawie.
2–6. Pomnik Armii Krajowej autorstwa prof. Wincentego Kućmy na Skwerze Stefana Żeromskiego w Kielcach odsłonięty w 2005 roku.
Źródło: Strona UM w Kielcach, domena publiczna.
