Żołnierze Wyklęci to członkowie polskiego powojennego podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego, którzy stawiali opór sowietyzacji Polski oraz podporządkowaniu jej ZSRR. Dla nich walka nie zakończyła się wraz z kapitulacją hitlerowskich Niemiec. Oddanie Polsce nie pozwoliło im się poddać. Byli za to ścigani dzień i noc przez funkcjonariuszy nowego reżimu komunistycznego, aresztowani, więzieni, brutalnie przesłuchiwani, skazywani na śmierć, mordowani. Kiedy Europa świętowała i wracała do normalności po zakończeniu II wojny światowej, członkowie podziemia antykomunistycznego dalej walczyli o wolną ojczyznę. Musieli jednocześnie zmierzyć się z ogromną, wymierzoną w nich propagandą Polski Ludowej, która nazywała ich „bandami reakcyjnego podziemia”.
Także na Kielecczyźnie skala represji była olbrzymia. W latach 1945–1948, Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Kielcach przeprowadził 1954 operacje skierowane przeciwko oddziałom podziemia. Zatrzymano wówczas ponad 17 tys. osób. Od 1946 r. do 1954 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Kielcach skazał na karę śmierci 163 osoby. Wyroki wykonywano m.in. w więzieniu przy ul. Zamkowej w celi śmierci.
By przypomnieć o bohaterstwie tych, którzy stanęli to walki, w 2011 r. Sejm RP ustanowił 1 marca Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Wyklętych. W tym dniu w 1951 r. rozstrzelani zostali w więzieniu na Mokotowie przywódcy IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” (największej polskiej antykomunistycznej organizacji konspiracyjnej działającej po II wojnie światowej) – prezes WiN ppłk Łukasz Ciepliński („Pług”, „Ludwik”) i sześciu jego najbliższych współpracowników. Ich ciała komuniści pochowali w nieznanym miejscu.
Wśród Żołnierzy Wyklętych znalazł się również związany z Kielecczyzną Zygmunt Kwas ps. „Kościelny” (1926–1946), którego imię nosi od 1993 r. ulica biegnąca wzdłuż cmentarza Starego, w pobliżu jego grobu. Wraz z Wojtkiem Szczepaniakiem należał do 12. Kieleckiej Drużyny Harcerskiej. Był mieszkańcem Baranówka. W 1939 r. brał udział w Wojennym Pogotowiu Harcerskim. Podczas okupacji pracował w Hucie „Ludwików” jako goniec i jednocześnie działał w grupach szturmowych Szarych Szeregów. Po wojnie kontynuował działalność w organizacji „NIE”. Brał udział w akcjach zbrojnych, m.in, w maju 1945 r. rozbrajając wartownika uwolnił rannego Zygmunta Pietrzaka, aresztowanego przez funkcjonariuszy urzędu bezpieczeństwa, ze szpitala więziennego (obecny budynek Wyższego Seminarium Duchownego w Kielcach). Prowadził też kolportaż prasy konspiracyjnej, „Prawdy Polskiej” oraz „Niepodległości”. Został aresztowany 29 czerwca 1946 r. i umieszczony w więzieniu przy ul. Zamkowej. Poddawany torturom podczas przesłuchań, zginął na jego terenie 13 września 1946 r., w niejasnych okolicznościach, postrzelony w celi przez strażnika. W jego pogrzebie uczestniczyło bardzo wielu harcerzy ze wszystkich drużyn, a także młodzież szkolna, znajomi i przyjaciele.
Ilustracje:
1. Zygmunt Kwas
2. Alegoria utraty niepodległości. Ilustracja z ulotki WiN.
3. Oddział por. Stefana Bembińskiego „Harnasia”, który brał udział w rozbiciu więzienia w Kielcach w nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 r. przeprowadzonym przez oddział Antoniego Hedy „Szarego”
4. Odwrót partyzantów po akcji rozbicia więzienia kieleckiego przy ul. Zamkowej. Pierwszy z prawej kpt. Antoni Heda „Szary”, 5 sierpnia 1945 r.
5. Komendant Okręgu WiN w Kielcach, kpt. Józef Stępkowski „Major”.
6. Franciszek Jaskulski „Zagończyk” dowódca Inspektoratu „Związku Zbrojnej Konspiracji” na Kielecczyźnie.
7. Książka opisująca rozbicie więzienia w Kielcach w nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 r.
Źródło: IPN, Kielce.eu, OMPiO w Kielcach.
