KIELECKIE RZEŹBY
Restauracja rzeźb
plenerowych z lat 70. XX wieku
Osiem dzieł sztuki rozmieszczonych w Parku Miejskim i na skwerach śródmieścia Kielc zostanie odnowionych. Rzeźby zostaną poddane pracom konserwatorskim, odzyskają czytelność formy oraz otrzymają nowe oznaczenia, które pomogą mieszkańcom i gościom miasta lepiej je poznać.
O projekcie
Kielce przez kilka dekad aspirowały do miana galerii rzeźby pod otwartym niebem. Ambitny projekt z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, zrodzony z tradycji plenerów rzeźbiarskich w Orońsku i słynnych „Spotkań Rzeźbiarskich 66", miał uczynić z miasta żywą wystawę współczesnej polskiej sztuki. Dziś tradycja ta na nowo odżywa, miasto przystąpiło do restauracji zachowanych dzieł z lat siedemdziesiątych, przywracając świetność temu ważnemu elementowi artystycznego dziedzictwa Kielc.
Projekt „Restauracja kieleckich rzeźb plenerowych z lat 70 XX wieku” obejmuje konserwację grupy ośmiu kieleckich rzeźb plenerowych powstałych w latach 1973-1979. Prace są efektem plenerów rzeźbiarskich organizowanych we współpracy władz miasta i środowiska artystycznego, najpierw w Orońsku, a następnie w Kielcach i Suchedniowie.
Rzeźby wykonano w różnych materiałach, m.in. w wapieniu pińczowskim, trawertynie, marmurze Biała Marianna oraz ceramice. Od około pół wieku współtworzą krajobraz kieleckiego śródmieścia: Parku Miejskiego, skwerów i zielonych przestrzeni wokół Wzgórza Zamkowego.
Rzeźby, które będą poddane konserwacji to: „Aurora” Grażyny Roman, "Echa Gór Świętokrzyskich" Henryka Wróblewskiego, "Naszym matkom" Stefana Maja, "Dwa pokolenia" Anny Henisz-Leszczyńskiej, "Matka Ziemia" Danuty Sobczak-Michałowskiej, "Zapomnienie" Jana Szałapskiego oraz dwie rzeźby Jerzego Fronczyka: "Ziemiorództwo" i "Demeter".
Historia kieleckiej rzeźby plenerowej
Zachęcamy do lektury artykułu autorstwa Piotra Suligi pt. Kielce miastem współczesnej rzeźby polskiej, opublikowanego w VI tomie Studiów Muzealno-Historycznych, który jest pierwszą kompleksową próbą zinwentaryzowania kieleckich rzeźb plenerowych, od początku lat sześćdziesiątych XX wieku po czasy współczesne. Artykuł Piotra Suligi to nie tylko katalog dzieł i nazwisk, lecz także historia miasta widziana przez pryzmat sztuki, która przez lata kształtowała jego przestrzeń publiczną. Zapraszamy do lektury.
Mapa rzeźb
Rzeźby objęte projektem
„Aurora”
„Aurora” jest jedną z prac powstałych w Orońsku podczas pleneru „Kielce 73”, który miał stać się początkiem programu przekształcania miasta w galerię rzeźby plenerowej. Zakupione wówczas obiekty miały trafiać do parków, na place i skwery, a nie pozostawać wyłącznie w zamkniętej przestrzeni wystawienniczej.
Rzeźba pierwotnie stała bliżej parkowego stawu. Wykonana z trawertynu i ustawiona na czerwonym piaskowcu, działa przede wszystkim spokojnym układem brył oraz relacją z zielenią i wodą Parku Miejskiego.
Autorką pracy jest Grażyna Roman, absolwentka Wydziału Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Tworzyła w kamieniu, drewnie, ceramice i tworzywach sztucznych, a jej realizacje plenerowe znajdują się m.in. w Kielcach, Orońsku, Bydgoszczy, Łodzi i Koszalinie.
„Echa Gór Świętokrzyskich”
„Echa Gór Świętokrzyskich” powstały w Orońsku na plenerze „Kielce 73”. To przykład myślenia o rzeźbie jako o trwałym akcencie przestrzennym: praca została wykonana z dwóch bloków wapienia pińczowskiego, a jej postument jest częścią kompozycji.
Tytuł kieruje uwagę ku świętokrzyskiemu pejzażowi i lokalnemu kamieniowi. W miejskim otoczeniu rzeźba przywołuje skalę krajobrazu regionu, z którego wyrastały zarówno materiały, jak i ambicja kieleckich plenerów lat 70.
Autorem rzeźby jest Henryk Wróblewski, absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Specjalizował się w rzeźbie plenerowej i kameralnej, pracując m.in. w ceramice, drewnie i kamieniu.
„Naszym matkom”
„Naszym matkom” należy do najwcześniejszych realizacji programu „Kielce 73”. Rzeźba została wykonana w Orońsku z dwóch bloków wapienia pińczowskiego łączonych w części środkowej, co wzmacnia jej pionowy, monumentalny charakter.
Praca pierwotnie była ustawiona przed Wojewódzkim Domem Kultury. Jej temat łączy osobisty ton z publicznym gestem pamięci, a skala obiektu sprawia, że nie jest tylko dekoracją, lecz wyraźnym znakiem w przestrzeni miasta.
Autorem rzeźby jest Stefan Maj, artysta mocno związany z kieleckim środowiskiem plastycznym. Tworzył rzeźby plenerowe, sakralne, kameralne i monumentalne realizacje pomnikowe, w tym prace ważne dla powojennego pejzażu Kielc.
„Dwa pokolenia”
„Dwa pokolenia” powstały w Orońsku podczas pleneru „Kielce 75”, ale materiałowo są mocno związane z zapleczem ceramicznym regionu. Rzeźba została wypalona w Zakładach Wyrobów Kamionkowych „Marywil” w Suchedniowie, ważnym miejscu dla kieleckich realizacji ceramicznych.
Tytuł pozwala czytać pracę jako opowieść o ciągłości, relacji i przekazywaniu doświadczenia. W zestawieniu z miejską zielenią ceramiczna forma zyskuje bardziej kameralny, ludzki wymiar niż kamienne realizacje z tego samego okresu.
Autorką pracy jest Anna Henisz-Leszczyńska, absolwentka Wydziału Rzeźby ASP w Warszawie i wieloletnia nauczycielka Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych w Kielcach. Szczególnie bliska była jej ceramika, kamionka oraz rzeźbiarska praca z formą figuralną.
„Matka Ziemia”
„Matka Ziemia” została wykonana w 1975 roku i, podobnie jak kilka innych kieleckich prac ceramicznych, wypalona w „Marywilu” w Suchedniowie. Należy do szerokiej galerii rzeźb, które miały oswajać nowoczesną sztukę w codziennej przestrzeni miasta.
Organiczny tytuł dobrze współgra z materiałem i formą obiektu. To rzeźba, która nie działa przez pomnikową jednoznaczność, lecz przez skojarzenia z ziemią, ciężarem, płodnością i naturalnym rytmem miejskiej zieleni.
Autorką rzeźby jest Danuta Sobczak-Michałowska, rzeźbiarka i malarka związana z Toruniem oraz Kielcami. W Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych w Kielcach stworzyła pracownię ceramiki i rzeźby, kształtując lokalne środowisko artystyczne.
„Zapomnienie”
„Zapomnienie” Jana Szałapskiego jest szkliwioną rzeźbą ceramiczną wypaloną w Zakładach Wyrobów Kamionkowych „Marywil” w Suchedniowie. Wśród kamiennych obiektów programu wyróżnia się materiałem, skalą i bardziej intymnym nastrojem.
Tytuł nadaje pracy melancholijny ton: w przestrzeni publicznej nie opowiada o triumfie ani upamiętnieniu, lecz o kruchości pamięci. Dobrze wybrzmiewa to w historii kieleckich rzeźb, z których wiele zmieniało lokalizacje, znikało albo traciło swoją pierwotną czytelność.
Autorem pracy jest Jan Szałapski, absolwent kieleckiego liceum plastycznego i Wydziału Rzeźby ASP w Warszawie. Był nauczycielem rzeźby, konserwatorem dzieł sztuki i twórcą obiektów plenerowych oraz elementów wystroju wnętrz publicznych.
„Demeter”
„Demeter” powstała w Orońsku na plenerze „Kielce 75”. Dla odbioru tej pracy ważny jest szczegół z jej historii: początkowo rzeźba tworzyła kompozycję z jednym z parkowych drzew, które później zostało wycięte.
Ten utracony dialog z żywą zielenią wzmacnia sens tytułu odwołującego się do bogini ziemi i urodzaju. Dziś rzeźba jest nie tylko kamiennym obiektem, ale także śladem dawnego sposobu myślenia o sztuce jako części krajobrazu.
Autorem rzeźby jest Jerzy Fronczyk, rzeźbiarz, malarz i poeta, absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Kierował Ośrodkiem Rzeźbiarskim "Wietrznia" w Kielcach i należał do Sekcji Rzeźby Związku Polskich Artystów Plastyków.
„Ziemiorództwo”
„Ziemiorództwo” to jedna z późniejszych prac objętych projektem, wykonana w 1979 roku z marmuru Biała Marianna. Rzeźba ustawiona przy ul. Leśnej należy do dziedzictwa programu, który miał uczynić z Kielc otwartą galerię rzeźby.
Sam tytuł łączy motyw ziemi z narodzinami formy. W marmurze, materiale kojarzonym z trwałością i klasyczną rzeźbą, Fronczyk buduje organiczną kompozycję, która pozostaje blisko natury, ale jednocześnie wyraźnie zaznacza swoją obecność w mieście.
Autorem pracy jest Jerzy Fronczyk, rzeźbiarz, malarz i poeta, absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W Kielcach był związany m.in. z Ośrodkiem Rzeźbiarskim "Wietrznia", ważnym miejscem pracy twórczej i plenerów rzeźbiarskich.