46 lat temu, 31 sierpnia 1980 r., o godz. 17.00, w sali BHP Stoczni Gdańskiej zostało podpisane porozumienie między komisją rządową a Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym, reprezentującym ponad 700 zakładów z całej Polski. Delegacja rządowa zgodziła się wówczas m.in. na utworzenie nowych, niezależnych, samorządnych związków zawodowych, prawo do strajku, budowę pomnika ofiar Grudnia 1970, transmisje niedzielnych mszy św. w Polskim Radiu i ograniczenie cenzury. Z ramienia MKS charakterystycznym dużym długopisem z wizerunkiem papieża Jana Pawła II porozumienia podpisał Lech Wałęsa a ze strony rządowej wicepremier Mieczysław Jagielski.
Był to znaczący sukces bo do sierpnia 1980 r. podobne przejawy niezależności były tępione przez władze, a osoby usiłujące korzystać z prawa do zrzeszania się i manifestowania poglądów innych niż uznane oficjalnie poddawane były represjom. Pierwsze strajki latem 1980 r. były reakcją na wprowadzone przez władze podwyżki cen mięsa i wędlin. Po raz pierwszy pojawił się też wówczas w Lublinie postulat nowych wyborów do oficjalnych związków zawodowych. W połowie sierpnia 1980 r. zaczęły się strajki na Wybrzeżu, gdzie wciąż żywo pamiętano stłumione krwawo przez władze protesty z Grudnia 1970 r. Powstał wtedy Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS), w skład którego weszli przybyli do stoczni delegaci innych strajkujących zakładów. Spisano wtedy 21 jego postulatów, a najważniejszy z nich, zapisany pod numerem pierwszym, dotyczył „akceptacji niezależnych od partii i pracodawców wolnych związków zawodowych”. MKS-y powstały też wkrótce w Szczecinie, Elblągu i Jastrzębiu, a w całej Polsce strajkowało już wówczas ok. 350 zakładów. Kiedy 23 sierpnia rozpoczął się strajk generalny na Wybrzeżu, w Stoczni Gdańskiej delegacja rządu podjęła rozmowy ze strajkującymi. W cieniu rozmów toczyły się jednak przygotowania do zdławienia strajku przez władze oraz szeroka akcja propagandowa mająca na celu osłabić siłę protestu i przedstawić go, w jak najgorszym świetle. Pierwsze porozumienie między stroną rządową i strajkującymi podpisano 30 sierpnia w Szczecinie. Drugie porozumienie zawarto 31 sierpnia w Gdańsku a 3 września podpisano porozumienie w Jastrzębiu na Górnym Śląsku.
Wydarzenia polskiego Sierpnia 1980 zapoczątkowały upadek autorytarnego porządku. Ich efektem było wyzwolenie Europy Środkowo-Wschodniej spod jarzma komunizmu i zburzenie pojałtańskiego podziału naszego kontynentu.
Dla upamiętnienia rocznicy podpisania Porozumień Sierpniowych w Gdańsku i historycznego zrywu Polaków do wolności Sejm w 2005 r. uchwalił ustawę o ustanowieniu 31 sierpnia Dniem Solidarności i Wolności. Podkreśla on znaczenie porozumień gdańskich dla historii Europy i świata.
Wydarzenia związane z podpisaniem porozumień sierpniowych i rozpoczęciem działalności związków zawodowych w Kielcach zostały przedstawione na jednej z naszych wystaw plenerowych, której zapis cyfrowy znajdą państwo pod linkiem: https://mhki.kielce.eu/wystawa-do-wypozyczenia/dni-solidarnosci-porozumi...
Ilustracje:
1. Lech Wałęsa podpisuje Porozumienie Gdańskie. 31.08.1980.
2. Brama nr 2 Stoczni Gdańskiej im. Lenina podczas strajku w sierpniu 1980, fot. D. Sobieski.
3. Tablica z 21 postulatami strajkujących stoczniowców.
4. Podpisanie Porozumień Sierpniowych w Szczecinie 30 sierpnia 1980 r. fot. Stefan Cieślak.
5. 5. Mieczysław Jagielski i Lech Wałęsa podpisują Porozumienie Gdańskie. 31.08.1980. fot. Z. Trybek.
6. PROTOKÓŁ porozumień gdańskich z 31 sierpnia 1980 r.
Źródła: PAP, Europejskie Centrum Solidarności, Tygodnik Solidarność.
