1 września 1939 r. realizując plan „Fall Weiss” Niemcy zaatakowały Polskę z zaskoczenia bez wypowiedzenia działań wojennych Pierwsze strzały II wojny światowej padły na Westerplatte 1 IX 1939 roku o godz. 4.45, kiedy niemiecki pancernik Schleswig-Holstein ostrzelał polską Wojskową Składnicę Tranzytową. Pięć minut wcześniej niemieckie lotnictwo przeprowadziło terrorystyczny atak i zbombardowało, praktycznie niszcząc miasto Wieluń.
Pierwotnie wojna miała wybuchnąć 26 sierpnia 1939 roku. Hitler zdecydował jednak o przesunięciu terminu inwazji, na co wpłynęły m.in. zawarcie polsko-brytyjskiego układu sojuszniczego oraz informacje, że Włochy nie są gotowe do przystąpienia do wojny. Rozkaz odwołujący atak nie dotarł jednak do jednej z grup dywersyjnych Abwehry, która zgodnie z planem zaatakowała stację kolejową Mosty koło Jabłonkowa na granicy polsko-słowackiej i usiłowała zająć tunel kolejowy do czasu nadejścia oddziałów Wehrmachtu.
Pretekstem bezpośrednio usprawiedliwiającym niemiecki atak na Polskę były zorganizowane przez Niemcy prowokacje graniczne sugerujące, że to Polacy przekroczyli zbrojnie granice Niemiec. Najgłośniejszą z nich była tzw. prowokacja gliwicka przeprowadzona nocą 31 sierpnia 1939 r., podczas której niemiecki oddział w cywilnych ubraniach udający powstańców śląskich zaatakował i zajął radiostację w należących przed wojną do Niemiec Gliwicach. Po jej zdobyciu Niemcy nadali komunikat, że znajduję się ona w polskich rękach, a na dowód że akcję przeprowadzili Polacy przed budynkiem pozostawiono ciało zastrzelonego więźnia. Wspomniane prowokacje pozwoliły Hitlerowi w przemówieniu wygłoszonym rankiem 1 września stwierdzić: „Dzisiaj w nocy Polska po raz pierwszy strzelała na naszym własnym terytorium, już przy pomocy regularnego wojska. Od 5.45 odpowiada się ogniem”.
W godzinę po rozpoczęciu walk na Westerplatte, oddziały Wermachtu realizując plan „Fall Weiss” wkroczyły z terenów Prus Wschodnich na tereny Wolnego Miasta Gdańska i na całej szerokości 1600-kilometrowej granicy wtargnęły do Polski. Siły niemieckie uderzyły na Polskę z trzech kierunków: główne uderzenie nastąpiło wzdłuż granicy zachodniej, drugie z północy z terenu Prus Wschodnich i Pomorza, a trzecie z południa – z terenu zależnej od Niemiec Słowacji. Zakładano zdobycie Warszawy i zajęcie ziem polskich w ciągu zaledwie dwóch tygodni. Jednak wojna z Polską nie potoczyła się tak „błyskawicznie” jak zakładano i regularne walki na terenie Polski trwały do 6 października, kiedy skapitulowała Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie”.
Mieszkańcy Kielc odgłosy dalekich wybuchów usłyszeli wcześnie rano 1 września 1939 r. O godzinie 5.45 Polskie Radio nadało komunikat informujący o napaści Niemiec i wybuchu
wojny. Podano też informację o odparciu ataków granicznych i wkroczeniu oddziałów Wojska Polskiego w głąb Niemiec. Apelowano też o zachowanie spokoju i zapewniano, że alianci wkrótce zaczną wypełniać swoje zobowiązania sojusznicze.
1 września samoloty niemieckiej Luftwaffe zbombardowały w Kielcach koszary wojskowe na Bukówce, dwukrotnie lotnisko w Masłowie oraz ujęcie miejskiego wodociągu koło Białogonu. W pierwszym dniu wojny nad Kielcami przelatywały też klucze lotnictwa niemieckiego w kierunku Sandomierza, aby bombardować przeprawy na Wiśle. Obrona przeciwlotnicza miasta składała się z jednej baterii dział przeciwlotniczych oraz kompanii ciężkich karabinów maszynowych, których obsadę zapewniali żołnierze z pozostałej w mieście części 4. Pułku Piechoty Legionów i 2. Pułku Artylerii Lekkiej Legionów. Stanowiska obrony przeciwlotniczej były przede wszystkim w ważniejszych zakładach pracy, jak Huta „Ludwików” czy „Granat”.
W Kielcach obchody 87. Rocznicy wybuchu II wojny światowej odbędą się 1 września 2026 r. o godz. 12.00 na cmentarzu wojsk polskich przy ul. Ściegiennego.
L. Dziedzic
Ilustracje:
1. Niemieckie samoloty nad Polską, wrzesień 1939 r.
2. Niemiecki pancernik „Schlezwig-Holstein” ostrzeliwuje Westerplatte 1 września 1939 r.
3. Stacja radiowa w Gliwicach, 1931 r., pocztówka.
4. Zniszczenie miasta Wielunia w dniu 1 września 1939 r., pocztówka.
5. Zniszczony budynek kieleckiego dworca, wrzesień 1939 r.
Źródła: Muzeum Historii Kielc, Muzeum Miasta Wielunia, domena publiczna.
