1 września 1939 r. o godz. 4.45 Niemcy rozpoczęli wojnę z Polską, ostrzeliwując polską Wojskową Składnicę Tranzytową na Westerplatte. Mieszkańcy Kielc dowiedzieli się o wybuchu wojny o godz. 5.45 z komunikatu Polskiego Radia. Podano w nim również informacje o odparciu niemieckich ataków granicznych oraz wkroczeniu oddziałów Wojska Polskiego w głąb Niemiec. Apelowano o zachowanie spokoju i zapewniano, że alianci wkrótce zaczną wypełniać swoje zobowiązania sojusznicze.
W pierwszym dniu wojny nad Kielcami przelatywały klucze niemieckich samolotów zmierzających w kierunku Sandomierza, gdzie miały bombardować przeprawy na Wiśle. Obrona przeciwlotnicza miasta składała się z jednej baterii dział przeciwlotniczych oraz kompanii ciężkich karabinów maszynowych. Ich obsadę stanowili żołnierze z pozostałych w mieście części 4. Pułku Piechoty Legionów i 2. Pułku Artylerii Lekkiej Legionów. Stanowiska obrony przeciwlotniczej rozmieszczono przede wszystkim w rejonie najważniejszych zakładów pracy, m.in. Huty „Ludwików” i zakładów „Granat”.
1 i 2 września miasto było bombardowane przez niemieckie lotnictwo. Atakowano m.in. okolice koszar na Bukówce, ujęcie wody w Białogonie oraz lotnisko w Masłowie. 3 września do Kielc dotarła pierwsza fala uchodźców cywilnych oraz żołnierzy z wycofujących się oddziałów wojskowych.
Początkowo obronę Kielc organizował ppłk Aleksander Idzik, dotychczasowy zastępca dowódcy 4. Pułku Piechoty. Wieczorem 3 września do miasta przybył płk dypl. Kazimierz Glabisz, oficer do zleceń Naczelnego Wodza. Otrzymał on rozkaz zamknięcia Niemcom przejścia szosy Kraków–Radom przez Góry Świętokrzyskie, aby osłonić koncentrującą się w tym rejonie odwodową Armię „Prusy”. Jednocześnie nie przewidywano bezpośredniego angażowania się w obronę miasta.
4 września polskie oddziały, których trzon stanowił 154. Pułk Piechoty, formowany w Kielcach jako drugi rzut 4. Pułku Piechoty Legionów, zostały wycofane z miasta. Zajęły pozycje blokujące szosę krakowską w rejonie Dąbrowy.
5 września przed południem Kielce zaatakowały oddziały niemieckiej 2. Dywizji Lekkiej dowodzonej przez gen. Georga Stumma. Obrona miasta w rejonie Kadzielni została zorganizowana samorzutnie przez płk. Wacława Wilniewczyca, dowódcę rozbitego 74. Pułku Piechoty Górnośląskiego z Lublińca. Rano zebrał on oddział z grup żołnierzy wycofujących się przez Kielce. Przy wsparciu płk. Glabisza, samochodów pancernych i artylerii, polscy żołnierze stoczyli w rejonie Kadzielni całodzienny bój, ponosząc duże straty. Wieczorem wycofali się z miasta. Tego dnia niemieckie samoloty zbombardowały również dworzec kolejowy.
Po zajęciu Kielc Niemcy skoncentrowali całość posiadanych sił pancernych w północnej części miasta.
Około godz. 1.00 w nocy 6 września polska kompania 28. Pułku Piechoty zaatakowała niemieckie zgrupowanie w rejonie Szydłówka, niszcząc wiele pojazdów. Już godzinę później Niemcy rozpoczęli atak na polskie pozycje pod Dąbrową. Natarcie załamało się pod ostrzałem dział przeciwpancernych i artylerii. W południe Niemcy ponowili atak na polskie pozycje pod Dąbrową i wieczorem, dzięki przewadze sprzętowej oraz sile ognia, opanowali szosę. Część polskich oddziałów wycofała się w rejon Łącznej. W lesie na wschód od szosy na pozycjach obronnych pozostał ppłk Idzik wraz z częścią 1. i 2. batalionu 154. Pułku Piechoty.
7 września Niemcy skierowali silny ogień artyleryjski na pozostałe pod Dąbrową oddziały polskie. Gdy dodatkowo od strony Zagnańska pojawiły się niemieckie czołgi, obrońcy pod osłoną zmroku opuścili swoje stanowiska. Część z nich wycofała się na północ, a część na wschód, za Wisłę.
Ilustracje
- Tablica na pomniku poświęconym „Żołnierzom Września 1939 r.” w Kajetanowie.
- Budynek dworca kolejowego uszkodzony w wyniku niemieckiego bombardowania.
- Płk Kazimierz Glabisz.
- Niemiecka ulotka skierowana do Polaków we wrześniu 1939 r.
- Żołnierze polscy w prowizorycznym obozie jenieckim w koszarach 2. Pułku Artylerii Lekkiej na Stadionie.
- Zaświadczenie potwierdzające otrzymanie Krzyża Walecznych przez por. Tadeusza Horodyskiego, żołnierza 4. Pułku Piechoty, za walkę z Niemcami w 1939 r.
Źródło: Zbiory Muzeum Historii Kielc, https://www.partykula.pl/pomnik-w-kajetanowie-kolo-kielc/, domena publiczna.
