Stanisław Staszic uważał, że ukształtować pożytecznego obywatela można jedynie w procesie nauczania i wychowania. Wraz z utworzeniem w 1807 r. Księstwa Warszawskiego powołano do życia Izbę Edukacji Publicznej, której zadanie zawierało się w stwierdzeniu: „Żadne miasto, miasteczko, ani wieś nie ma powstawać bez potrzebnej dla siebie szkoły”. Ten sam cel przyświecał władzom utworzonego w 1815 r. Królestwa Polskiego. Istotną rolę w tworzeniu szkół ludowych (elementarnych) odegrał właśnie Staszic. W wykładzie zostaną omówione problemy, jakie władze oświatowe, w tym i Staszic, musiały pokonać, by doprowadzić do utworzenia szkoły, nadając jej zarazem charakter instytucji państwowo-społecznej. W szczególności uwzględniono sytuację na obszarze ówczesnego województwa sandomierskiego (ze stolicą w Radomiu) i krakowskiego (ze stolicą w Kielcach).