85. rocznica utworzenia getta w Kielcach

Getto w Kielcach powstało na podstawie zarządzenia Stadthauptmanna Hansa Drechsela z 31 marca 1941 r. Wszystkim Żydom nakazano do 5 kwietnia przenieść się do wyznaczonej dzielnicy. Polacy zamieszkujący teren przyszłej dzielnicy żydowskiej mieli się stamtąd wyprowadzić do czwartku 3 kwietnia. Aby odizolować społeczność żydowską, Niemcy wydali 5 kwietnia „Rozporządzenie o utworzeniu terenu zakaźnego w Kielcach”, uznając całą dzielnicę żydowską za teren zakaźny, mimo że w owym czasie nie odnotowano żadnych zachorowań.

Kieleckie getto składało się z getta „dużego”, położonego na obszarze między ulicami Orlą, Piotrkowską, Nowowarszawską, Pocieszka i Radomską oraz getta „małego”, obejmującego teren między ulicami Bodzentyńską, Radomską i placem św. Wojciecha. Całość obejmowała około 500 budynków, mogących pomieścić 15 tys. osób.

Oprócz kieleckich Żydów do getta trafiały kolejne grupy ludności żydowskiej m.in. z Warszawy, Piaseczna, Garwolina, Chmielnika, Działoszyc, Szydłowa, Lelowa, Żarek, Chęcin i Bodzentyna. 12 kwietnia 1941 r. do kieleckiego getta przybył transport Żydów z Wiednia. W połowie 1941 r. w getcie mieszkało około 27 tys. osób. Warunki życia systematycznie się pogarszały – rosło zagęszczenie, narastały problemy z niedoborem żywności i leków, szerzyły się choroby zakaźne. Wszystko to powodowało wysoką śmiertelność, zwłaszcza wśród dzieci i osób najstarszych.

Aby zapobiec ucieczkom, władze niemieckie wprowadziły karę śmierci dla osób opuszczających getto bez zezwolenia. Kara ta groziła również osobom udzielającym schronienia uciekinierom. Getto było miejscem licznych egzekucji i mordów dokonywanych przez Niemców na ludności żydowskiej. Egzekucje odbywały się także na terenie cmentarza żydowskiego na Pakoszu oraz nad Silnicą.

Do likwidacji kieleckiego getta doszło na podstawie rozkazu Reichsführera Heinricha Himmlera, nakazującego wysiedlenie z terenu Generalnego Gubernatorstwa wszystkich osób narodowości żydowskiej do końca 1942 r. W dniach 20–24 sierpnia 1942 r. Niemcy wywieźli z Kielc około 20 tys. Żydów do obozu zagłady w Treblince, gdzie zostali zamordowani. Na miejscu zabito około 1200 osób, w tym kobiety, dzieci oraz pacjentów szpitala. Około 2000 osób pozostawiono przy życiu. Początkowo pracowali oni w tzw. małym getcie, a następnie w obozach przyfabrycznych. Do końca wojny wielu z nich zginęło w wyniku niedożywienia, chorób i egzekucji, a ci, którzy przetrwali trafili do obozów koncentracyjnych.

Likwidacja getta doprowadziła do zagłady całej społeczności żydowskiej Kielc.

Ilustracje ze zbiorów MHKi:

1. Wykaz ulic (fragment) wchodzących w skład getta w Kielcach

2. Mapa Kielc z zaznaczonym na szaro obszarem getta

3. Prezes kieleckiego Judenratu Herman Lewi i dzieci z sierocińca jego imienia

4. Odznaka Żydowskiej służby porządkowej z kieleckiego getta

5. Żyd z kieleckiego getta

6. Przepustka z getta dr. Chaima Krauze